Chinese horoscoop: je dierenteken, element & compatibiliteit

De Chinese dierenriem is een terugkerende cyclus van twaalf dieren – Rat, Os, Tijger, Konijn, Draak, Slang, Paard, Geit, Aap, Haan, Hond en Varken – die elk aan één jaar zijn toegewezen. Anders dan de westerse dierenriem, die gebonden is aan de maand waarin je geboren bent, komt je Chinese teken voort uit je geboortejaar, dus iedereen die in hetzelfde maanjaar geboren is, deelt hetzelfde dier. Men zegt dat het dier je temperament, je geluk en de manier waarop je met anderen omgaat kleurt.

Naast de twaalf dieren loopt een tweede cyclus van vijf elementen – Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water – die elke tien jaar ververst. Omdat twaalf en tien gemeenschappelijke factoren hebben, keert een volledige combinatie van dier en element (bijvoorbeeld een Water-Konijn) maar eens in de zestig jaar terug. Die zestigjarige cyclus is de traditionele ruggengraat van de Chinese kalender en de reden dat je grootouders wel je dier kunnen delen, maar nooit je element.

Dit is het detail dat de meeste online rekenmachines verkeerd doen: het Chinese dierenriemjaar begint niet op 1 januari. Het begint bij het Chinees Nieuwjaar, dat elk jaar op een andere datum valt – ergens tussen eind januari en half februari – omdat het de maankalender volgt en niet de westerse. Als je in januari of in de eerste dagen van februari geboren bent, is je echte dier vaak dat van het voorgaande jaar en niet het jaar dat op je geboorteakte staat.

Een baby die op 15 januari 1990 geboren is, is bijvoorbeeld een Slang en geen Paard, omdat het Chinees Nieuwjaar in 1990 pas eind januari kwam. Onze zoeker hierboven gebruikt een astronomisch afgeleide tabel met Nieuwjaarsdata en plaatst je zo automatisch aan de juiste kant van de grens – voer gewoon je volledige dag, maand en jaar in.

Elk dier wordt verfijnd door een van de vijf elementen – Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water – dat verschuift over de zestigjarige cyclus. Hout voegt groei en samenwerking toe, Vuur voegt passie en dynamiek toe, Aarde voegt stabiliteit en geduld toe, Metaal voegt vastberadenheid en precisie toe, en Water voegt intuïtie en aanpassingsvermogen toe. Zo delen een Vuur-Paard en een Water-Paard de geest van het Paard, maar drukken ze die heel anders uit.

Elk dier draagt ook een vaste yin- of yang-polariteit, die rond het wiel afwisselt: de Rat, Tijger, Draak, Paard, Aap en Hond zijn yang (naar buiten gericht, actief), terwijl de Os, Konijn, Slang, Geit, Haan en Varken yin zijn (naar binnen gericht, ontvankelijk). Samen geven het dier, zijn element en zijn polariteit een rijker portret dan het dier alleen.

De twee systemen beantwoorden verschillende vragen. De Chinese dierenriem wijst een dier toe op basis van je geboortejaar, dus het verandert eens in de twaalf maanden en wordt gedeeld door iedereen die in dat maanjaar geboren is. De westerse dierenriem wijst een zonneteken toe ongeveer op basis van de maand waarin je geboren bent, dus het verandert ongeveer elke dertig dagen. Geen van beide vervangt de ander – veel mensen kennen graag allebei, en ze beschrijven vaak aanvullende kanten van een persoonlijkheid.

Wil je de westerse helft van het plaatje, dan berekent onze gratis geboortekaart je echte Zon-, Maan- en Ascendanttekens op basis van je exacte geboortedatum, -tijd en -plaats – dezelfde astronomie, toegepast op de tropische dierenriem. Het is de natuurlijke aanvulling op het dier dat je hierboven gevonden hebt.

De volgorde van de twaalf dieren ligt vast en herhaalt zich elke twaalf jaar: Rat, Os, Tijger, Konijn, Draak, Slang, Paard, Geit, Aap, Haan, Hond en Varken. Zodra je je eigen dier kent, reken je elk ander jaar uit je hoofd uit: twaalf jaar vooruit of terug levert altijd hetzelfde dier op, en zes jaar verschil levert altijd het dier op dat recht tegenover je staat op het wiel.

De tabel hierboven noemt de jaren rechtstreeks, en de zoeker boven aan de pagina lost het ene geval op dat tabellen fout doen: verjaardagen in januari en de eerste dagen van februari. Het Chinese jaar begint niet op 1 januari maar bij de tweede nieuwe maan na de winterzonnewende, ergens tussen 21 januari en 20 februari. Wie op 5 februari 1988 geboren is, is nog Konijn en geen Draak, ook al drukt elke jaartallentabel 1988 af als Drakenjaar.

De legende verklaart de volgorde met een wedloop: de Jadekeizer riep de dieren op, de Rat stak de rivier over op de rug van de Os en sprong er vlak voor de finish voorlangs, en de Kat werd het water in geduwd en ontbreekt sindsdien. De historische verklaring is eenvoudiger. De reeks van twaalf jaar volgt Jupiter, die net geen twaalf jaar nodig heeft voor een ronde langs de hemel en in de vroege Chinese sterrenkunde als jaarteller diende.

De Chinese kalender is lunisolair: de maanden volgen de schijngestalten van de Maan, en het jaar wordt af en toe weer op de Zon afgestemd door een dertiende maand in te voegen. Dat is de hele reden dat de datum van Nieuwjaar binnen een venster van een maand op en neer schuift in plaats van op een vaste dag te blijven staan.

Het praktische gevolg is dat de grens tussen twee dieren van jaar tot jaar beweegt. In jaren waarin Nieuwjaar laat valt, half februari, is er een bredere groep mensen die denkt het ene dier te zijn en in werkelijkheid het vorige is. Onder wie in januari geboren is, is dat eerder regel dan uitzondering.

Het is ook de reden om elke pagina te wantrouwen die een vaste omslagdatum noemt. «Het jaar van de Draak begint in februari» klopt voor sommige Drakenjaren en niet voor andere, en de enige manier om het altijd goed te hebben is de werkelijke Nieuwjaarsdatum van dat specifieke jaar opzoeken — precies wat de zoeker hierboven doet, uit een astronomisch afgeleide tabel en niet uit een afgeronde vuistregel.

Naast de twaalf dieren loopt een tweede cyclus: die van de vijf elementen — Hout, Vuur, Aarde, Metaal en Water. Elk element beslaat twee opeenvolgende jaren, zodat een volledige ronde van de elementen tien jaar duurt terwijl een volledige ronde van de dieren er twaalf duurt.

Omdat het kleinste gemene veelvoud van twaalf en tien zestig is, keert een bepaalde combinatie van dier en element pas eens in de zestig jaar terug. Die cyclus van zestig jaar is de grondeenheid van tijd in de Chinese traditie, ongeveer wat een eeuw in het Westen is, en het is de reden dat je grootouders wel je dier kunnen delen maar nooit je element.

Het verklaart ook waarom de zestigste verjaardag bijzonder gewicht draagt. Die markeert de eerste keer dat iemand opnieuw leeft onder hetzelfde dier en hetzelfde element als bij de geboorte: een volledige terugkeer naar het begin van de cyclus, en geen willekeurig rond getal.

Elk dier draagt een blijvende polariteit die nooit verandert: Rat, Tijger, Draak, Paard, Aap en Hond zijn yang; Os, Konijn, Slang, Geit, Haan en Varken zijn yin. De verdeling volgt de even en oneven posities op het wiel, zodat yin en yang van jaar tot jaar afwisselen.

Yang wordt beschreven als actief, naar buiten gericht en beginnend; yin als ontvankelijk, naar binnen gericht en afrondend. Het zijn richtingen en geen cijfers: niets in de traditie behandelt het ene als beter dan het andere, en geen van beide heeft veel betekenis zonder het andere. Yang begint, yin maakt af.

Hetzelfde paar hoort bij het element van het jaar, en daarom spreekt men van een yang-Metaaljaar of een yin-Metaaljaar. Samen met het dier levert dat een rijker portret op dan het dier alleen: twee Metalen Paarden die tien jaar uit elkaar geboren zijn, delen veel, terwijl twee Paarden die zes jaar uit elkaar geboren zijn aanzienlijk minder delen dan het gemeenschappelijke dier suggereert.

Er bestaat een eenvoudige regel die voor elk gregoriaans jaar geldt, mits de verjaardag na het Chinese Nieuwjaar van dat jaar valt. Het laatste cijfer bepaalt het element: jaren die eindigen op 0 of 1 zijn Metaal, op 2 of 3 Water, op 4 of 5 Hout, op 6 of 7 Vuur, en op 8 of 9 Aarde.

De polariteit volgt hetzelfde cijfer: even jaren zijn yang, oneven jaren yin. Zo is 1990 yang-Metaal en 1991 yin-Metaal — allebei Metaal, maar anders tot uitdrukking gebracht. Het patroon herhaalt zich elke tien jaar terwijl het dier zich elke twaalf jaar herhaalt, en het samenspel van die twee perioden brengt de cyclus van zestig jaar voort.

De enige uitzondering is de uitzondering die iedereen te pakken neemt. Voor verjaardagen in januari en begin februari moet de regel op het voorgaande jaar worden toegepast, omdat het Chinese jaar nog niet is omgeslagen. Val je in dat venster, neem dan het element van het jaar vóór het jaar op je geboorteakte.

Het jaardier is het dier dat iedereen kent, maar het traditionele systeem wijst daarnaast een dier toe aan de geboortemaand en nog een aan het blok van twee uur waarin iemand geboren is. Het maanddier heet vaak het innerlijke dier en zou beschrijven hoe iemand functioneert in besloten kring en onder druk; het uurdier heet het geheime dier en geldt als het dichtste dat het systeem bij een privé-zelf komt.

Dat is om een praktische reden van belang. Wie vindt dat zijn jaardier hem slecht beschrijft, heeft meestal geen ongelijk over zichzelf — hij leest één van drie toewijzingen alsof die het hele beeld is. Een stille Tijger is een volstrekt gewone uitkomst wanneer het innerlijke en het geheime dier een andere kant op trekken.

Het verklaart ook waarom twee mensen die in hetzelfde jaar geboren zijn zo weinig op elkaar kunnen lijken. Ze delen het jaardier en verder niets, en het jaar is met afstand de breedste van de drie toewijzingen.

De Chinese dag valt uiteen in twaalf perioden van twee uur, elk geregeerd door een van de twaalf dieren, te beginnen met de Rat om elf uur ’s avonds. Het dier dat de periode van je geboorte regeert is de uurpijler, en in de traditionele praktijk weegt die net zo zwaar als het jaar.

Een blok van twee uur is een mild soort eenheid vergeleken met de westerse ascendant, die ook ongeveer elk twee uur wisselt maar gevoelig is voor de exacte minuut en voor de geboorteplaats. Ken je je geboortetijd op een uur nauwkeurig, dan stel je je uurdier met vertrouwen vast; weet je alleen dat het ochtend of middag was, dan kies je tussen een paar kandidaten in plaats van tussen twaalf.

Ken je de tijd helemaal niet, dan is het eerlijke antwoord dat de uurpijler niet beschikbaar is, niet dat hij bij benadering bekend is. Hem raden levert een zelfverzekerd klinkende lezing op die op kruis of munt rust, en de toewijzingen van jaar en maand blijven zonder hem prima bruikbaar.

De twaalf dieren vallen in vier groepen van drie uiteen, waarbij elke groep bestaat uit dieren die vier jaar uit elkaar op het wiel staan. Rat, Draak en Aap vormen de eerste; Os, Slang en Haan de tweede; Tijger, Paard en Hond de derde; Konijn, Geit en Varken de vierde.

Binnen zo’n driehoek zouden de dieren een grondtemperament delen en ongewoon makkelijk met elkaar opschieten: de eerste groep wordt beschreven als gedreven en snel in het handelen, de tweede als gestaag en methodisch, de derde als onafhankelijk en direct, de vierde als diplomatiek en op anderen gericht.

De rekenkunde erachter is het opmerken waard: vier jaar verschil in een cyclus van twaalf zet de drie leden op de hoekpunten van een gelijkzijdige driehoek. De westerse astrologie tekent precies dezelfde figuur, noemt haar een trigoon en geeft haar dezelfde soepele lezing — een echte structurele rijm tussen twee stelsels die verder niets delen.

De tegenhanger van de driehoek is de botsing: het dier recht tegenover het jouwe, zes jaar verderop, geldt van oudsher als het lastigste. Rat botst met Paard, Os met Geit, Tijger met Aap, Konijn met Haan, Draak met Hond, en Slang met Varken.

Naast de botsingen loopt een stillere reeks koppels die geheime vrienden heten — zes paren die elkaar zouden steunen ongeacht de driehoek: Rat met Os, Tijger met Varken, Konijn met Hond, Draak met Haan, Slang met Aap, en Paard met Geit.

Niets hiervan hoort gelezen te worden als een oordeel over een relatie. Een botsing beschrijft een verschil in tempo en geen onverenigbaarheid, en elk portret van twee mensen dat op hun geboortejaar rust, werkt met een twaalfde van ieder van hen. De traditie biedt het aan als woordenschat om wrijving te beschrijven, wat redelijk is voor een woordenschat en een slechte grondslag voor een beslissing.

Elke twaalf jaar komt je eigen dier weer langs, en de traditie beschouwt dat jaar — ben ming nian — als onrustig in plaats van gelukkig. De redenering is dat het jaar en de persoon te veel op één lijn komen te liggen, en het gebruikelijke middel is iets roods dragen dat je gekregen hebt en niet zelf gekocht.

Het is een van de weinige onderdelen van de Chinese astrologie die zichtbaar in het dagelijks leven is blijven bestaan. Rode artikelen verkopen merkbaar in de weken voor een Nieuwjaar van het betreffende dier, en mensen die zich verder niets van het systeem aantrekken, brengen het toch ter sprake.

Zonder opsmuk gelezen markeert het het ritme van twaalf jaar als iets om bij stil te staan, eerder dan als voorspelling van wat dan ook. Een jaar dat terugkeert op twaalf, vierentwintig, zesendertig en achtenveertig valt dicht genoeg bij de gewone kantelpunten van een leven om als aansporing tot de balans opmaken te werken.

Het jaardier verdeelt de mensheid in twaalf groepen. Dat is een grovere indeling dan het westerse zonneteken en veel grover dan een geboortehoroscoop, dus elke voorspelling die alleen uit het dier volgt is noodzakelijk algemeen — hoe stellig ze ook geformuleerd is. Het voorspelt geen gebeurtenissen, het vervangt geen professioneel advies, en het weet niets van omstandigheden die nooit deel van de berekening zijn geweest.

Wat het wel biedt is een woordenschat voor temperament en een kader om over tijd na te denken, en dat is waardevol zoals een goed woordenboek waardevol is. Vooral de cyclus van zestig jaar is een werkelijk bruikbare manier om over lange perioden na te denken, en dat is een deel van de reden dat hij de sterrenkunde waarop hij gebouwd was heeft overleefd.

Behandel elke tekst die een combinatie in een oordeel verandert — dit jaar brengt ongeluk, deze twee dieren mogen niet trouwen — als de plek om te stoppen met lezen. Het systeem is oud, interessant en de moeite van het kennen waard; het is geen bron van instructies, en pagina’s die het zo presenteren verkopen zekerheid in plaats van een traditie te beschrijven.